سیستم VIS خودرو چیست؟ (راز نفس‌گیری موتور در سربالایی و سرعت بالا)

آیا تا‌به‌حال حس کرده‌اید ماشینتان شخصیت دوگانه دارد؟ گاهی در شروع حرکت خیلی سرحال است اما در سرعت بالا «کم می‌آورد»، یا برعکس؛ در جاده عالی است اما پشت چراغ قرمز و سربالایی‌های تند، زور ندارد؟ خودروسازان سال‌ها با این چالش روبرو بودند تا اینکه تکنولوژی هوشمندانه‌ای به نام سیستم VIS خودرو (Variable Intake System) یا همان سیستم مکش متغیر را ابداع کردند.

اگر خودروهایی مثل مگان ۲۰۰۰، زانتیا، هیوندای آزرا، سانتافه یا خودروهای چینی جدیدتر دارید، این سیستم دقیقاً زیر کاپوت شماست و اگر خراب شود، لذت رانندگی را کاملاً از بین می‌برد. اما سیستم VIS خودرو دقیقاً چطور کار می‌کند؟

سیستم VIS (Variable Intake System) با تغییر طول لوله‌های ورودی هوا به موتور، تنفس خودرو را مدیریت می‌کند. در دور موتور پایین، مسیر هوا را “طولانی” می‌کند تا گشتاور (زور ماشین) زیاد شود و در دور موتور بالا، مسیر را “کوتاه” می‌کند تا هوای بیشتری وارد شده و اسب بخار (شتاب نهایی) افزایش یابد. خرابی این سیستم باعث افت شتاب و افزایش مصرف سوخت می‌شود.

پادکست خلاصه سیستم VIS خودرو چیست؟

VIS مثل شش‌های یک دونده است

برای اینکه کارکرد سیستم VIS خودرو را کامل درک کنید، موتور ماشین را مثل یک دونده تصور کنید:

• وقتی آرام می‌دوید (دور پایین): نفس‌های عمیق و طولانی می‌کشید (نیاز به تمرکز و قدرت).
• وقتی سرعت می‌گیرید (دور بالا): نفس‌های کوتاه و سریع می‌کشید (نیاز به حجم هوای زیاد).

موتورهای قدیمی فقط “یک مدل” نفس می‌کشیدند (منیفولد ثابت). اما سیستم VIS خودرو با استفاده از دریچه‌هایی داخل منیفولد هوا، دقیقاً مثل شش‌های هوشمند عمل می‌کند و مسیر عبور هوا را با توجه به فشار پدال گاز شما تغییر می‌دهد.

مکانیسم عملکردسیستم vis خودرو

جادوی سیستم VIS ماشین در تغییر طول “رانرها” (Runners) یا همان لوله‌های ورودی هواست. این کار توسط شیر برقی و دریچه‌های مکانیکی انجام می‌شود:

۱. حالت گشتاور بالا (مسیر طولانی)

وقتی دور موتور پایین است (مثلاً زیر ۳۵۰۰ دور)، دریچه‌های VIS بسته می‌شوند. هوا مجبور می‌شود مسیر طولانی‌تری را طی کند تا به سیلندر برسد. این مسیر طولانی باعث افزایش سرعت جریان هوا و “تراکم بهتر” در لحظه ورود به سیلندر می‌شود.

• نتیجه: ماشین در سربالایی و شروع حرکت (کندن از زمین) پرقدرت عمل می‌کند.

۲. حالت قدرت بالا (مسیر کوتاه)

وقتی پدال را تخته می‌کنید و دور موتور بالا می‌رود (مثلاً بالای ۴۰۰۰ دور)، ایسیو (ECU) فرمان می‌دهد و دریچه‌های میانبر باز می‌شوند. هوا از کوتاه‌ترین مسیر ممکن و با حجم بسیار زیاد وارد موتور می‌شود.

• نتیجه: تنفس موتور باز می‌شود و ماشین در سرعت‌های بالا “نفس کم نمی‌آورد”.

از کجا بفهمیم سیستم VIS ماشین خراب شده است؟

خرابی سیستم VIS خودرو معمولاً چراغ چک را روشن می‌کند، اما قبل از آن نشانه‌هایی دارد که رانندگان حرفه‌ای متوجه آن می‌شوند. قطعات درگیر معمولاً شیر برقی VIS، عملگر واکیومی یا شفت و پولکی‌های داخل منیفولد هستند.

۱. صدای تق‌ تق از داخل منیفولد

این شایع‌ترین نشانه است (بخصوص در موتورهای ۶ سیلندر مثل آزرا و سانتافه). شفت دریچه‌ها لق می‌شود و در اثر مکش هوا به بدنه منیفولد ضربه می‌زند. اگر کاپوت را بالا بزنید، صدایی شبیه به ریختن سنگریزه داخل موتور می‌شنوید.

۲. افت شدید توان در شروع حرکت (کپ کردن)
اگر دریچه‌ها در حالت “مسیر کوتاه” گیر کرده باشند، ماشین در دور پایین گشتاور ندارد و اصطلاحاً “جان ندارد” تا راه بیفتد.

۳. خفگی موتور در سرعت بالا
اگر دریچه‌ها در حالت “مسیر طولانی” قفل شده باشند، ماشین خوب راه می‌افتد اما همین که می‌خواهید سبقت بگیرید، انگار کسی گلوی موتور را فشار می‌دهد و دور موتور به سختی بالا می‌رود.

علل خرابی VIS: چرا این سیستم از کار می‌افتد؟

تجمع دوده و کربن: بخارات روغن (که از سیستم PCV می‌آیند) با گرد و خاک ترکیب شده و تبدیل به جرمی چسبناک می‌شوند که دریچه‌ها را قفل می‌کند.

پارگی دیافراگم واکیوم: عملگرهای VIS معمولاً با خلأ کار می‌کنند. اگر شلنگ‌های واکیوم یا پرده دیافراگم پاره شود، دریچه حرکت نمی‌کند.

خرابی شیر برقی: قطعه‌ای که فرمان ایسیو را اجرا می‌کند.

جدول مقایسه: VIS سالم در برابر VIS خراب

وضعیت رانندگی	رفتار با VIS سالم	رفتار با VIS خراب
شروع حرکت (سربالایی)	پرقدرت و بدون نیاز به گاز زیاد	نیاز به دنده معکوس و گاز هرز
سبقت در اتوبان	شتاب‌گیری سریع و نرم	صدای زیاد موتور ولی شتاب کم
مصرف سوخت	نرمال	افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی
صدای موتور	یکنواخت	صدای تق‌تق از سمت منیفولد هوا

راهکارهایی برای تعمیر و نگهداری

اگر مکانیک تشخیص داد که سیستم VIS خودرو مشکل دارد، معمولاً دو راه دارید:

• تعویض کامل منیفولد: در برخی خودروها مکانیزم VIS پرسی است و باید کل منیفولد عوض شود (هزینه بالا).
• تعمیر و سرویس: در بسیاری از موارد، با شستشوی منیفولد و تمیز کردن دوده از روی دریچه‌ها مشکل حل می‌شود. همچنین چک کردن شیر برقی کنیستر و سنسور مپ (MAP) که محصولات باکیفیت آن‌ها در سایت SKP موجود است، می‌تواند در تشخیص صحیح به شما کمک کند. گاهی اوقات مشکل از خود VIS نیست، بلکه سنسورها اطلاعات غلط به ایسیو می‌دهند.

درنظر داشته باشید که سیستم VIS یک آپشن لوکس نیست، بلکه می‌توان آن را قلب تپنده راندمان موتور نامید. اگر احساس می‌کنید خودروی شماراندمان و چابکی روزهای اول را ندارد، قبل از دستکاری موتور یا ریمپ کردن ایسیو، حتماً سلامت سیستم ورودی هوا و عملکرد دریچه‌های VIS را بررسی کنید.

درصورتی که علاقه دارید تا با سیستم VIS، ایرادات و نحوه تعمیر VIS آشنا شوید، پیشنهاد می کنیم در دوره آموزشی تعمیرات خودروهای هیوندا و کیا شرکت کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره ۰۲۱۶۳۰۰۲۰۰۰ تماس بگیرید.

نبرد تکنولوژی: منیفولد متغیر (VIS) در برابر منیفولد ثابت (FIM)

برای اینکه ارزش واقعی سیستم VIS را درک کنید، باید آن را با رقیب سنتی‌اش یعنی منیفولد ورودی ثابت (FIM – Fixed Intake Manifold) مقایسه کنیم. اما کدام یک برنده میدان است؟ بیایید ۴ تفاوت حیاتی را بررسی کنیم:

۱. معماری مسیر هوا: پویا (داینامیک) در برابر ایستا (استاتیک)

تفاوت اصلی منیفولد متغیر و منیفولد ثابت خودرو در “سازگاری” است.

• منیفولد ثابت (FIM): همان‌طور که از نامش پیداست، طول لوله‌های هوا ثابت است. مهندسان این منیفولد را معمولاً برای “دور موتور میانی” طراحی می‌کنند. یعنی ماشین شما در دور ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ عالی کار می‌کند، اما در دور پایین یا خیلی بالا، عملکردش ایده‌آل نیست.

• منیفولد متغیر (VIS): یک شاهکار مهندسی است. این سیستم با استفاده از فلپ‌ها و سوپاپ‌های متحرک، طول مسیر هوا را لحظه‌به‌لحظه تغییر می‌دهد. انگار موتور خودروی شما می‌تواند شکل گلوی خود را تغییر دهد تا همیشه بهترین تنفس را داشته باشد.

۲. نمودار قدرت و گشتاور: پوشش کامل در برابر نقطه اوج

• در سیستم VIS: شما “پهن‌ترین باند قدرت” را دارید. یعنی هم زمانی که در ترافیک آرام حرکت می‌کنید (گشتاور دور پایین) و هم زمانی که در اتوبان تخته‌گاز می‌روید (اسب بخار دور بالا)، ماشین سرحال است.

• در سیستم FIM: قدرت موتور فقط در یک بازه خاص به اوج می‌رسد. اگر خارج از این محدوده باشید (مثلاً سربالایی تند با دنده مرده)، افت توان کاملاً محسوس است.

۳. مصرف سوخت و راندمان: هوشمندی به نفع جیب شما

شاید فکر کنید VIS چون قدرت بیشتری می‌دهد، مصرف را بالا می‌برد؛ اما برعکس!

• VIS: با بهینه‌سازی جریان هوا، باعث می‌شود هر قطره بنزین با اکسیژن کافی ترکیب شده و کامل بسوزد. احتراق کامل یعنی هدررفت کمتر انرژی و مصرف سوخت پایین‌تر.

• FIM: در دورهایی که طول منیفولد با نیاز موتور هماهنگ نیست، احتراق ناقص رخ می‌دهد و شما مجبورید برای جبران کمبود قدرت، پدال گاز را بیشتر فشار دهید که نتیجه‌اش مصرف بالاتر است.

۴. هزینه و استهلاک: پاشنه آشیل VIS

اینجا تنها جایی است که منیفولد سنتی برنده می‌شود.

• منیفولد ثابت (FIM): تقریباً “خرابی‌ناپذیر” است. چون هیچ قطعه متحرکی ندارد، نه شیر برقی می‌سوزاند و نه دریچه‌هایش لق می‌شود. به همین دلیل در خودروهای اقتصادی و ارزان‌قیمت همچنان محبوب است.

• سیستم VIS: تکنولوژی هزینه دارد. وجود قطعات متحرک، شیرهای برقی و سیستم‌های کنترلی باعث می‌شود این سیستم پیچیده باشد. خرابی شیر برقی VIS یا شکستن پره‌های داخلی آن در خودروهای کارکرده رایج است و هزینه تعمیر آن می‌تواند بالا باشد.

آیا می‌توان FIM را به VIS تبدیل کرد؟

بسیاری از تیونرها و علاقه‌مندان به تقویت موتور می‌پرسند آیا نصب منیفولد متغیر روی خودروهای معمولی ممکن است؟ پاسخ فنی “بله” است (مانند نصب منیفولد XUM روی موتور XU7)، اما این کار نیازمند تغییرات در ایسیو (ECU) و سیم‌کشی خودرو است. برای اکثر رانندگان، استفاده از قطعات تقویتی دیگر یا سرویس دوره‌ای همان سیستم موجود، منطقی‌تر است.