۷ نکته مهم در عیب یابی تخصصی سیستم کیلس (PEPS) جک و لیفان

آن سوی دکمه استارت چه می‌گذرد؟

تصور کنید سوار خودروی خود می‌شوید، بدون اینکه کلید را از جیب خارج کنید، دکمه‌ای را فشار می‌دهید و موتور با غرشی نرم بیدار می‌شود. سیستم‌های ورود و استارت بدون کلید (Keyless Entry and Start) که در اصطلاح فنی به آن‌ها PEPS (Passive Entry, Passive Start) گفته می‌شود، امروزه مرز بین خودروهای اقتصادی و لوکس را کمرنگ کرده‌اند. ما هر روز از این تکنولوژی استفاده می‌کنیم، اما کمتر کسی به “ارکستر سمفونیک” پیچیده‌ای که در کسری از ثانیه در پشت پرده نواخته می‌شود، فکر می‌کند.

آیا می‌دانید وقتی دکمه استارت را می‌زنید، بیش از ۵ کامپیوتر مختلف با هم “صحبت” می‌کنند؟ آیا می‌دانید یک اشتباه ساده در تعریف ریموت می‌تواند میلیون‌ها تومان خسارت روی دست شما بگذارد؟ در این مقاله تخصصی و افشاگرانه، ما به عمق سیستم‌های الکترونیکی خودروهای محبوب بازار ایران یعنی جک (S5, S3, J4, T8)، کی‌ام‌سی (KMC) و لیفان (۸۲۰) سفر می‌کنیم.

این مقاله فقط یک متن فنی نیست؛ بلکه حاصل تجربیات گران‌بهای تعمیراتی است که شما را از یک تعویض‌کار قطعه، به یک متخصص عیب‌یابی تبدیل می‌کند. اگر مالک یکی از این خودروها هستید یا در زمینه برق خودرو فعالیت دارید، این مطلب می‌تواند شما را از دام‌های پرهزینه نجات دهد.

دانلود جزوه این مقاله

تفاوت پنهان یونیت PEPS در جک S5 و KMC T8

یکی از بزرگترین چالش‌های تعمیرات خودروهای چینی، شباهت ظاهری قطعات است. این شباهت گاهی چنان فریبنده است که حتی تعمیرکاران باسابقه را نیز به اشتباه می‌اندازد. داستان یونیت PEPS در خودروهای جک S5 و پیکاپ KMC T8 دقیقاً از همین جنس است.

ظاهر یکسان، باطن متفاوت

اگر یونیت کی لس (PEPS) یک جک S5 (چه مدل ۲۰۰۰ دنده‌ای و چه مدل ۱۵۰۰ توربو GDI) را باز کنید و در کنار یونیت KMC T8 قرار دهید، با دو قطعه کاملاً مشابه روبرو می‌شوید. هر دو دارای بدنه‌ای پلاستیکی مشکی و ۴ سوکت ورودی هستند. بسیاری از تعمیرکاران با دیدن این شباهت و با فرض اینکه “هر دو خودرو محصول یک کمپانی هستند”، تصور می‌کنند که این یونیت‌ها قابل جایگزینی (Interchangeable) هستند. اما این یک تله بزرگ و پرهزینه است.

راز در جزئیات سوکت‌هاست

تفاوت اصلی سخت‌افزاری در نحوه استفاده از پین‌ها و سوکت‌ها نهفته است:

• در جک S5: تمامی ۴ سوکت موجود روی یونیت، دارای سیم‌کشی فعال هستند و به شبکه متصل می‌شوند.
• در KMC T8: اگرچه یونیت ۴ جای سوکت دارد، اما در سیم‌کشی خودرو تنها از ۳ سوکت استفاده شده و یکی از آن‌ها همیشه خالی می‌ماند.

این تفاوت نشان‌دهنده معماری داخلی متفاوت و نرم‌افزار (Program) کاملاً متمایز این دو یونیت است. تلاش برای نصب یونیت S5 روی T8 (یا برعکس) نه تنها باعث روشن شدن خودرو نمی‌شود، بلکه می‌تواند به دلیل تفاوت در پایه‌های تغذیه و دیتا، به سایر یونیت‌های شبکه آسیب جدی وارد کند.

نکته طلایی عیب یابی از روی صدا

در دنیای پیچیده عیب‌یابی برق خودرو، گاهی اوقات گران‌ترین دستگاه‌های دیاگ هم نمی‌توانند به اندازه حواس پنج‌گانه شما کارآمد باشند. در خودروهای مجهز به سیستم کی‌لس، یک “نکته طلایی” وجود دارد که می‌تواند مسیر عیب‌یابی شما را از چند ساعت به چند ثانیه کاهش دهد.

ایراد رایج؛ خودرو استارت نمی‌خورد

فرض کنید با یک جک S5 یا لیفان ۸۲۰ مواجه هستید که با فشردن دکمه استارت، هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد یا موتور روشن نمی‌شود. اکثر افراد بلافاصله سراغ باتری، استارتر یا فیوزها می‌روند. اما یک متخصص حرفه‌ای چه می‌کند؟ او سکوت می‌کند و گوش می‌دهد!

صدای قفل فرمان (ESCL) را جدی بگیرید

اولین مرحله در فرآیند استارت خودروهای کی‌لس، باز شدن قفل برقی فرمان (Electronic Steering Column Lock) است.

• تست طلایی: بدون اینکه پدال ترمز را فشار دهید، دکمه استارت را یک بار بزنید.
• آنچه باید بشنوید: صدای واضح و مکانیکی “تِق” از زیر فرمان که نشان‌دهنده باز شدن زبانه قفل است.

تفسیر عیب‌یابی بر اساس صدا

• اگر صدا شنیده شد: یعنی یونیت PEPS سالم است، ریموت شناسایی شده و دستور اولیه صادر شده است. مشکل را در مراحل بعدی (استارتر، رله‌ها، موتور) جستجو کنید.
• اگر صدا شنیده نشد: اکیداً توصیه می‌کنیم سراغ هیچ جای دیگر نروید. مشکل دقیقاً در سیستم قفل فرمان یا تغذیه آن است.

تفاوت رفتاری جک S5 و لیفان ۸۲۰ در خرابی قفل فرمان

اگرچه هر دو خودرو سیستم مشابهی دارند، اما استراتژی امنیتی آن‌ها در هنگام خرابی قفل فرمان متفاوت است:

• در جک S5: اگر قفل فرمان عمل نکند، سیستم تا حدی پیش می‌رود؛ رله ACC (برق ضبط و فندک) وصل می‌شود، اما برق پشت آمپر (IGN) هرگز نمی‌آید.
• در لیفان ۸۲۰: سیستم بسیار سخت‌گیرتر است. اگر قفل فرمان باز نشود (یا سیگنال باز شدن را ارسال نکند)، خودرو کاملاً “مرده” باقی می‌ماند و حتی ضبط هم روشن نمی‌شود.

صفحه آمپر

در خودروهای قدیمی، صفحه آمپر (Kilometer Cluster) فقط وظیفه نمایش سرعت و دور موتور را داشت. اگر آن را از ماشین جدا می‌کردید، ماشین همچنان روشن می‌شد و کار می‌کرد. اما در جک S5، صفحه آمپر نقشی حیاتی و استراتژیک دارد: دروازه شبکه یا Gateway.

مترجم زبان‌های شبکه (P-CAN و B-CAN)

خودروهای مدرن دارای چندین شبکه ارتباطی هستند. تصور کنید نیمی از قطعات خودرو به زبان “انگلیسی” (شبکه پرسرعت P-CAN مربوط به موتور و گیربکس) و نیمی دیگر به زبان “چینی” (شبکه کندتر B-CAN مربوط به بدنه و تجهیزات رفاهی) صحبت می‌کنند.

• یونیت PEPS در شبکه B-CAN قرار دارد.
• ایسیو موتور (ECU) در شبکه P-CAN قرار دارد.

برای اینکه خودرو روشن شود، یونیت PEPS باید کد ایموبلایزر را به ECU بفرستد. اما این دو زبان هم را نمی‌فهمند. اینجاست که صفحه آمپر وارد می‌شود. این قطعه به عنوان یک مترجم هوشمند بین این دو شبکه قرار می‌گیرد.

خطر تعویض صفحه آمپر

اگر کانکتور صفحه آمپر جک S5 را بکشید، ارتباط بین سیستم کی‌لس و موتور قطع می‌شود. نتیجه؟ خودرو استارت می‌خورد (چون استارت دستوری مکانیکی‌تر است) اما هرگز روشن نمی‌شود (چون کد سوئیچ به موتور نمی‌رسد). بنابراین، هنگام تعویض صفحه آمپر به دلیل خرابی، باید دقیقاً از همان شماره فنی (Part Number) استفاده کنید. اگر شماره فنی متفاوت باشد، حتی اگر سوکت‌ها بخورند و آمپر روشن شود، ممکن است پروتکل ترجمه متفاوت باشد و خودرو روشن نشود.

اشتباهی که ممکن است میلیون ها تومان به شما ضرر بزند

تعریف ریموت (Key Programming) یکی از خدمات پرسود برای تعمیرکاران است، اما در جک S5 یک “قلق” بسیار خطرناک دارد که ندانستن آن می‌تواند سود شما را به ضرری سنگین تبدیل کند.

سناریوی خطرناک

مشتری یک ریموت خود را گم کرده است. او با یک ریموت باقی‌مانده (قدیمی) و یک ریموت خام (جدید) نزد شما می‌آید تا هر دو را برای خودرو تعریف کنید. شما دستگاه دیاگ را وصل می‌کنید و وارد منوی PEPS می‌شوید. معمولاً تمام ریموت‌های قبلی پاک می‌شوند تا دوباره تعریف شوند.

قانون طلایی ترتیب تعریف

در منوی دستگاه دیاگ دو گزینه وجود دارد:

• Add Old Key (تعریف کلید قدیمی/موجود)
• Add New Key (تعریف کلید جدید/خام)

هشدار جدی: شما باید و باید ابتدا ریموت قدیمی مشتری را با گزینه “Add Old Key” تعریف کنید. تنها پس از موفقیت در این مرحله، سراغ تعریف ریموت جدید با گزینه “Add New Key” بروید.

چرا این ترتیب حیاتی است؟

اگر اشتباهاً اول ریموت نو را تعریف کنید، سیستم امنیتی خودرو الگوریتم‌های رمزنگاری را بازنشانی می‌کند. در این حالت، ریموت قبلی مشتری (که تا چند دقیقه پیش کار می‌کرد) دیگر توسط سیستم به عنوان “کلید قدیمی معتبر” شناسایی نمی‌شود و از طرفی چون خام نیست، به عنوان “کلید جدید” هم پذیرفته نمی‌شود. نتیجه؟ ریموت فابریک مشتری برای همیشه از کار می‌افتد (Brick می‌شود) و شما مجبور خواهید بود هزینه خرید یک ریموت چند میلیون تومانی را به مشتری بپردازید. این یکی از گران‌ترین تجربه‌های آموزشی برای برق‌کاران خودرو است.

معمای باز نشدن صندوق عقب

بسیاری از مالکان خودرو فکر می‌کنند وقتی دکمه روی صندوق عقب را فشار می‌دهند، یک سیم مستقیماً به قفل وصل است و آن را باز می‌کند. اما در سیستم‌های شبکه (Multiplex)، داستان بسیار پیچیده‌تر است. بیایید مسیر باز شدن صندوق عقب جک S5 را ردیابی کنیم تا بفهمیم چرا عیب‌یابی آن نیاز به دانش شبکه دارد.

سفر طولانی یک سیگنال

1. لمس میکروسوئیچ: راننده دکمه روی درب صندوق را فشار می‌دهد.
2. جستجوی ریموت: آنتن مخصوص صندوق عقب (که معمولاً پشت سپر پنهان شده) فعال می‌شود و محیط را اسکن می‌کند: “آیا ریموت مجازی در نزدیکی من هست؟”
3. ارسال به PEPS: اگر ریموت پیدا شد، کد آن به یونیت پپس فرستاده می‌شود.
4. دستور تحت شبکه: یونیت PEPS خودش مستقیماً قفل را باز نمی‌کند! او پیامی در شبکه B-CAN به یونیت BCM (کنترل بدنه) می‌فرستد: “اجازه باز شدن صادر شد.”
5. دستور اجرایی: یونیت BCM پیام را می‌گیرد و به یونیت SGB (جعبه فیوز هوشمند داخل اتاق) پاس می‌دهد.
6. عملگر نهایی: در نهایت، یونیت SGB رله مربوطه را فعال کرده و برق ۱۲ ولت را به پمپ قفل صندوق می‌فرستد.

کاربرد این دانش در تعمیرات

اگر صندوق باز نمی‌شود، فقط بررسی میکروسوئیچ یا پمپ قفل کافی نیست. ممکن است آنتن سپر عقب بر اثر تصادف قطع شده باشد، یا شبکه بین PEPS و BCM قطع شده باشد. درک این زنجیره به شما کمک می‌کند تا مرحله به مرحله (Step-by-Step) ایراد را پیدا کنید.

ادغام PEPS، BCM و TPMS در خودروهای نسل جدید

صنعت خودرو به سمت یکپارچه‌سازی (Integration) پیش می‌رود. در خودروهای نسل جدیدتر کرمان موتور مانند KMC J7، KMC X5، K7 و T9، معماری الکترونیکی تغییر بنیادی کرده است.

خداحافظی با یونیت‌های جداگانه

در جک S5، شما یونیت‌های جداگانه‌ای برای کی‌لس (PEPS)، قفل مرکزی (BCM) و فشار باد تایر (TPMS) داشتید. اما در خودروهای جدید سری KMC، تمام این یونیت‌ها در یک ابر-کامپیوتر مرکزی به نام BCM ادغام شده‌اند.

مزایا و معایب این تغییر

• مزیت: سیم‌کشی خودرو بسیار خلوت‌تر شده و نقاط اتصال (که منشأ بسیاری از قطعی‌ها هستند) کاهش یافته است. همچنین عیب‌یابی متمرکزتر شده است؛ برای تعریف ریموت دیگر دنبال منوی PEPS نمی‌گردید، بلکه مستقیماً به منوی BCM می‌روید.
• عیب: اگر یکی از بخش‌ها (مثلاً گیرنده فشار باد تایر) خراب شود، ممکن است مجبور شوید کل یونیت گران‌قیمت BCM را تعویض کنید.

نکته مهم برای تعمیرکاران: در خودرویی مثل KMC J7، حتی نقش Gateway (دروازه شبکه) که قبلاً در صفحه آمپر بود، حالا به داخل همین BCM منتقل شده است. این یعنی صفحه آمپر J7 نقش ساده‌تری نسبت به S5 دارد.

راز قطعه‌ای به نام “ویو فرم کانورتر”

در خودروی جک S5 اتوماتیک، یک قطعه الکترونیکی کوچک و کمتر شناخته شده وجود دارد که نقش حیاتی در ایمنی ایفا می‌کند: PEPS Module Waveform Converter.

چرا به این قطعه نیاز داریم؟

یونیت PEPS باید بداند که آیا خودرو در حال حرکت است یا خیر. این برای ایمنی حیاتی است (مثلاً اگر بچه دکمه استارت را در سرعت ۱۰۰ کیلومتر فشار داد، ماشین خاموش نشود). اطلاعات سرعت خودرو توسط یونیت ABS تولید می‌شود و روی شبکه پرسرعت (P-CAN) قرار می‌گیرد. اما همانطور که گفتیم، یونیت PEPS روی شبکه کند (B-CAN) است و نمی‌تواند مستقیماً این اطلاعات را بخواند.

وظیفه مبدل شکل موج

این قطعه کوچک، سیگنال سرعت را از ABS می‌گیرد، آن را “ترجمه” و فرمت آن را تغییر می‌دهد (Convert) و به زبانی که برای PEPS قابل فهم باشد، به شبکه بدنه تزریق می‌کند.

• نشانه خرابی: اگر این قطعه بسوزد یا خراب شود، سیستم کی‌لس گیج می‌شود. ممکن است خودرو در حالت حرکت اجازه خاموش شدن بدهد یا برعکس، در حالت توقف فکر کند ماشین در حال حرکت است و اجازه باز شدن درب صندوق را ندهد.

نگاهی به ایموبیلایزر در خودروهای غیر کی لس (J4 آپشنال)

حتی در خودروهایی که سیستم کی‌لس ندارند (مثل جک J4)، تکنولوژی ایموبلایزر پیشرفت کرده است. یک مقایسه جالب بین جک J4 معمولی و J4 آپشنال وجود دارد.

ایموبلایزر تحت شبکه (CAN)

در مدل‌های قدیمی (مثل S3 یا J4 معمولی)، ایموبلایزر با یک سیم کای‌لاین (K-Line) ساده به دیاگ و ایسیو وصل می‌شد. اما در J4 آپشنال، سیستم ایموبلایزر کاملاً تحت شبکه CAN است.

ایراد عجیب، چشمک زدن چراغ ایموبلایزر حین حرکت

برخی مالکان J4 آپشنال گزارش می‌دهند که در حین رانندگی، چراغ قفل (ایموبلایزر) چشمک می‌زند، اما ماشین خاموش نمی‌شود و مشکلی در شتاب ندارد.

• علت: این پدیده معمولاً خرابی سیستم ایموبلایزر نیست، بلکه ناشی از نویز شبکه (Network Noise) است. شبکه CAN به نویزهای الکترومغناطیسی حساس است.
• راه حل: اگر شمع‌های خودرو نامرغوب باشند، وایرها نشتی داشته باشند، یا کویل‌ها ضعیف شده باشند، جرقه‌زنی موتور نویز شدیدی ایجاد می‌کند که روی سیم‌های شبکه سوار می‌شود. این نویز باعث می‌شود ارتباط لحظه‌ای ایموبلایزر و صفحه آمپر قطع و وصل شود و چراغ چشمک بزند. پس قبل از دستکاری یونیت‌ها، شمع و کویل را چک کنید!

نکات کاربردی برای مالکان خودرو (پیشگیری بهتر از درمان)

برای اینکه کمتر گذرتان به تعمیرگاه بیفتد، رعایت این نکات ساده برای نگهداری از سیستم کی لس ضروری است:

1. مراقب باتری ریموت باشید: ضعیف شدن باتری ریموت اولین عامل اختلال در عملکرد سیستم است. اگر متوجه شدید که باید چند بار دکمه را بزنید تا در باز شود، سریعاً باتری را تعویض کنید.
2. محل اضطراری ریموت را بشناسید: اگر باتری ریموت تمام شد، ماشین روشن نمی‌شود؟ خیر! تمام این خودروها یک محل اضطراری (Antenna Coil) دارند. ریموت را در آن نقطه بگذارید تا ماشین روشن شود.

• در جک S5 و T8: داخل کنسول وسط، در جالیوانی عقب.
• در KMC J7 و K7: داخل باکس زیر آرنجی (کنسول).

1. تداخل امواج: ریموت را کنار گوشی موبایل یا مودم‌های وای‌فای قرار ندهید. امواج قوی می‌توانند در ارتباط ریموت و خودرو اختلال ایجاد کنند و باعث تخلیه سریع باتری ریموت شوند.
2. استارت اضطراری در حرکت: دانستن این نکته برای ایمنی لازم است. اگر در شرایط اضطراری (مثلاً گیر کردن پدال گاز) نیاز به خاموش کردن خودرو در حین حرکت داشتید، دکمه استارت را ۳ بار پشت سر هم و سریع فشار دهید، یا آن را ۳ ثانیه ممتد نگه دارید.

تخصص، کلید موفقیت است

همانطور که در این مقاله دیدیم، خودروهای امروزی دیگر مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی ساده نیستند؛ آن‌ها شبکه‌های کامپیوتری پیچیده‌ای هستند که روی چهار چرخ حرکت می‌کنند. سیستم PEPS در خودروهای جک و لیفان، نمونه‌ای بارز از این پیچیدگی است که در آن، صداها، ترتیب انجام کارها و درک معماری شبکه، حرف اول را می‌زند.

برای تعمیرکاران، به‌روز نگه داشتن دانش فنی و درک اصول عملکرد این سیستم‌ها، مرز بین یک “تعویض‌کار” و یک “متخصص واقعی” است. و برای مالکان خودرو، آگاهی از این نکات یعنی رانندگی با آرامش بیشتر و جلوگیری از هزینه‌هایی که ناشی از ناآگاهی است. اگر علاقه مند هستید که بتوانید به صورت کامل متخصص خودروهای KMC شوید، توصیه ما به شما شرکت در دوره برق و انژکتور جک و لیفان آکادمی SKP شرکت کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره و راهنمایی با شماره ۰۲۱۶۳۰۰۲۰۰۰ تماس بگیرید.

دفعه بعد که دکمه استارت خودروی خود را فشار می‌دهید، لحظه‌ای مکث کنید و به هزاران سیگنالی که در کسری از ثانیه سفر می‌کنند تا موتور خودروی شما را روشن کنند، احترام بگذارید. تکنولوژی شگفت‌انگیز است، اگر زبان آن را بفهمیم.

مشاهده ویدیو آموزشی اسرار سیستم PEPS در یوتیوب

سوالات متداول (FAQ)

۱. آیا می‌توانم برای جک S5 از ریموت جک J4 یا S3 استفاده کنم؟ خیر. اگرچه ظاهر ریموت‌ها شبیه است، اما چیپ داخلی و فرکانس کاری آن‌ها متفاوت است و روی یکدیگر تعریف نمی‌شوند.

۲. چرا وقتی ماشین روشن است و ریموت را از ماشین خارج می‌کنم، ماشین خاموش نمی‌شود؟ این یک ویژگی ایمنی است. اگر باتری ریموت حین رانندگی تمام شود یا ریموت از پنجره بیرون بیفتد، خطرناک است که موتور ناگهان خاموش شود. سیستم فقط هشدار می‌دهد (بوق یا چراغ چشمک‌زن) اما موتور تا زمانی که خودتان آن را خاموش نکنید، روشن می‌ماند. اما توجه کنید که اگر خاموش کنید، دیگر بدون ریموت روشن نمی‌شود.

۳. هزینه تعمیر یونیت کی‌لس جک S5 چقدر است؟ این یونیت قطعه گرانی است. بسته به نوع خرابی (سخت‌افزاری یا نرم‌افزاری) هزینه متفاوت است، اما در صورت نیاز به تعویض کامل، باید انتظار هزینه چند میلیون تومانی را داشته باشید. به همین دلیل عیب‌یابی دقیق (مثل چک کردن قفل فرمان) قبل از تعویض بسیار مهم است.

۴. در صورت گم شدن تمام ریموت‌ها چه باید کرد؟ در این حالت کار بسیار دشوار می‌شود. معمولاً نیاز است تا کدهای دسترسی (Security Access Codes) از شرکت سازنده استعلام شود و در برخی موارد ممکن است نیاز به تعویض ست کامل ایموبلایزر و قفل‌ها باشد. همیشه یک ریموت یدک فعال داشته باشید.